Er zijn winkels waar je binnenkomt om iets te halen en winkels waar je even mag vergeten waarom je binnenkwam. Een boekhandel aan het einde van de middag hoort bij die tweede soort. Buiten schuiven fietsen langs, telefoons vragen om antwoord en de dag heeft nog een paar praktische bezwaren in petto. Binnen staan honderden levens naast elkaar, rustig genoeg om niet meteen iets van je te willen.
Je hoeft er geen boek te kopen. Je hoeft zelfs niet te weten waar je naar zoekt. Een avondlijke boekhandel is een kleine omweg met een dak erboven: je loopt een paar meter, leest halve zinnen en laat je aandacht zich verplaatsen zonder dat iemand een bestemming van je verlangt.
Ga niet naar de afdeling die je kent
De beste manier om in een boekhandel te verdwalen is niet beginnen bij de plank waarvoor je kwam. Sla de romans over als je altijd romans leest. Loop naar geschiedenis, fotografie, architectuur of een hoek met boeken die je op voorhand niet begrijpt. Kies een omslag die je normaal zou laten liggen en lees de eerste bladzijde.
Niet om te beslissen of het boek goed is. Alleen om te merken welke wereld er achter die eerste zin klaarstaat. Een boekhandel maakt nieuwsgierigheid zichtbaar: titels liggen hier niet in een eindeloze stroom onder elkaar, maar naast elkaar, met ruggen die elkaar toevallig raken. Dat toeval is een betere aanbeveler dan je soms denkt.
Lees drie beginzinnen
Maak er geen zoektocht naar het perfecte boek van. Kies drie boeken uit drie verschillende kasten en lees van elk alleen het begin. Leg ze daarna weer terug, ook als één ervan meteen trekt. Het doel is niet thuiskomen met een aankoop, maar je hoofd kort uit de rechte lijn halen.
Misschien ontdek je een onderwerp waar je niets mee dacht te hebben. Misschien blijkt een boek vooral mooi door de kleur van zijn omslag. Misschien gebeurt er niets. Ook dat is bruikbaar. Een omweg hoeft niet altijd iets op te leveren; soms is het genoeg dat hij je een tijdje uit de automatische stand haalt.
Tussen de planken
Een boek hoeft niet mee naar huis om iets open te zetten.
De mooiste vondst is soms alleen een titel, een omslag of een eerste zin die nog even met je meeloopt.
Blijf tot de winkel bijna sluit
Er is een bijzonder soort stilte in een boekhandel die bijna gaat sluiten. Niet de stilte van een lege ruimte, maar van een plek die langzaam haar dag afrondt. Een medewerker zet een stapel recht. Iemand zoekt nog snel een cadeau. De voordeur laat bij iedere bezoeker een strook avondlucht binnen.
Blijf niet eindeloos. Kies een halfuur waarin je nergens anders hoeft te zijn. Zet je telefoon op stil en geef jezelf toestemming om langzaam te lopen. Een boekhandel is geen museum, maar je mag er wel kijken alsof ieder rek een kleine tentoonstelling is. De verschillen zitten in de details: een uitgeverij die steeds terugkomt, een vertaling met een onverwachte titel, een boek dat duidelijk door iemand is opengelezen.
Neem eventueel één bladzijde mee naar huis
Als je toch iets koopt, laat het dan niet de beloning van de avond zijn. Zie het als een spoor. Kies niet per se het boek dat je het nuttigst lijkt, maar het boek dat een deur op een kier zette. Thuis hoef je het niet meteen uit te lezen. Eén bladzijde is genoeg om de omweg nog even voort te zetten.
Wie niets koopt, neemt misschien een zin mee. Of een onderwerp, een beeld, een naam die later terugkomt. Dat is de stille opbrengst van dwalen tussen boeken: je verlaat de winkel niet noodzakelijk met meer kennis, maar wel met een iets ruimere verzameling mogelijke richtingen.
Ter overweging
“Dwalen tussen boeken is tijd lenen van levens die je nog niet kent.”
Soms zijn drie beginzinnen al genoeg.
Een plek waar je niets hoeft uit te leggen
Daarin lijkt de boekhandel op de bibliotheek als plek om nergens heen te hoeven. Het verschil is dat een boekhandel je omringt met de mogelijkheid van bezit, terwijl de bibliotheek juist zegt dat je mag blijven zonder iets mee te nemen. Beide plekken bieden een zeldzame vorm van tijd: tijd die niet meteen in een resultaat hoeft te veranderen.
Je kunt daarna naar huis gaan, een album opzetten en een album lang nergens anders hoeven zijn. Of je loopt nog een blok om, zonder bestemming. De avond is niet opgelost. Hij heeft alleen een extra kamer gekregen.
De volgende keer dat je dag te smal voelt, zoek dan geen groot plan. Loop naar een boekhandel die nog open is. Ga naar binnen, kies een plank die je normaal overslaat en lees drie beginzinnen. Meer hoeft de omweg niet te beloven.
